Ultrasone scalers: magnetostrictief en piëzo-elektrisch bewegen de tip verschillend

De ultrasone scaler heeft de handmatige instrumentatie bij tandsteenverwijdering grotendeels vervangen, en de verschillen tussen beide beschikbare systemen bepalen hoe de tip wordt gehanteerd.

Het magnetostrictieve toestel wekt een elliptische beweging op: het hele tipoppervlak is actief, ook de zijvlakken. Dat maakt het verdraagzaam voor de hoek maar vraagt niet met de punt te werken.

Het piëzo-elektrische toestel geeft een lineaire beweging, overwegend heen en weer. Vooral de zijvlakken zijn actief, en de tip wordt evenwijdig aan het tandoppervlak gehouden.

Praktisch gevolg is dat bij het piëzo-elektrische toestel de hoek zwaarder telt. Een loodrecht gehouden tip werkt met de punt, en dat is het deel dat het worteloppervlak beschadigt.

De juiste helling bedraagt enkele graden ten opzichte van het vlak, met een doorlopende strijkende beweging. De handcurette wordt aangezet en getrokken; de ultrasone tip beweegt zonder stil te staan.

Op één plek blijven staan is de fout die groeven in het worteloppervlak trekt — blijvende schade die de patiënt in de maanden erna als gevoeligheid ervaart.

Het vermogen wordt op de aanslag ingesteld en blijft niet uit gewoonte op maximaal staan. Ruime supragingivale aanslag vraagt middelmatig vermogen; subgingivale reiniging gebeurt op laag vermogen.

De spoeling vervult twee taken. Zij koelt de tip, die anders genoeg warmte opwekt om de pulpa te beschadigen, en veroorzaakt cavitatie, het verschijnsel dat bijdraagt aan het uiteenvallen van de biofilm.

Een deels verstopte nozzle vermindert de stroom zonder haar te onderbreken, en de terugval blijft onopgemerkt tot de patiënt pijn meldt. De straal wordt aan het begin van de zitting gecontroleerd.

Absolute contra-indicaties zijn er weinig maar zij horen bekend. Patiënten met geïmplanteerde hartapparatuur vragen afweging, in het bijzonder bij magnetostrictieve toestellen, wegens elektromagnetische storing.

Op implantaten en restauraties zijn standaard metalen tips gecontra-indiceerd. Er zijn kunststof of beklede tips nodig, want metaal bekrast titanium en breekt keramische randen af.

Tips slijten en verliezen geruisloos aan werking. Een verkorting van een millimeter vermindert de efficiëntie aanzienlijk, en fabrikanten leveren controlekaarten die vrijwel niemand gebruikt.

Kortom: bij het piëzo-elektrische toestel ligt de tip evenwijdig aan het vlak, men blijft nooit op één plek staan, het vermogen volgt de aanslag, de spoeling wordt gecontroleerd, en implantaten en keramiek vragen eigen tips.