Mondspoelmiddelen: chloorhexidine is geen product voor dagelijks langdurig gebruik

Het mondspoelmiddel is het product dat patiënten het gemakkelijkst kopen en langer gebruiken dan nodig, omdat spoelen eenvoudig is en een onmiddellijk gevoel van reinheid geeft.

Het eerste punt om duidelijk te maken is dat geen enkel spoelmiddel rijpe biofilm verwijdert. Antiseptica werken op oppervlakkige bacteriën en op ontstaande plaque, niet op een georganiseerde aanslag.

Vandaar de regel die herhaald hoort te worden: het spoelmiddel is een aanvulling, nooit een vervanging van borstel en interdentale hulpmiddelen. Wie spoelt in plaats van poetst, verergert de eigen situatie.

Chloorhexidine blijft het ijkpunt voor antiplaquewerking, met de breedste documentatie. In therapeutische concentraties verlaagt het de bacteriële belasting en de gingivale ontsteking duidelijk.

Het heeft echter bijwerkingen die langdurig gebruik begrenzen. De bruine verkleuring van elementen en tong is de zichtbaarste en treedt bij veel patiënten binnen enkele weken op.

Smaakverandering leidt het vaakst tot staken, en supragingivale tandsteen neemt doorgaans toe. Geen van deze effecten is ernstig, maar samen maken zij het product ongeschikt voor doorlopend gebruik.

De juiste indicaties zijn korte, afgebakende kuren: na chirurgie, in de acute fase van gingivitis, wanneer mechanische reiniging tijdelijk onmogelijk is.

Het met een einddatum voorschrijven werkt beter dan het algemeen aanbevelen, want anders gaat de patiënt door tot de fles leeg is en koopt vervolgens een nieuwe.

Een praktisch detail met effect: chloorhexidine wordt geïnactiveerd door de anionische oppervlakteactieve stoffen in tandpasta. Direct na het poetsen spoelen vermindert het effect; tussen beide handelingen hoort minstens een half uur te zitten.

Spoelmiddelen met etherische oliën zijn goed gedocumenteerd voor langdurig dagelijks gebruik, zonder verkleuring. Zij zijn de verstandiger keuze wanneer een antisepticum langere tijd nodig is.

Cetylpyridiniumchloride heeft matige werkzaamheid en minder bijwerkingen, en komt veel voor in vrij verkrijgbare producten. Concentratie en formulering beïnvloeden het resultaat sterk.

Fluoridespoelmiddelen hebben een andere, aanvullende functie: zij werken niet op bacteriën maar op remineralisatie. Zij zijn aangewezen bij een hoog cariësrisico, naast de tandpasta.

Kortom: geen spoelmiddel vervangt de mechanische reiniging, chloorhexidine wordt als kuur met einddatum voorgeschreven, etherische oliën passen bij langdurig gebruik, en chloorhexidine hoort in tijd gescheiden van tandpasta.