Dentinegevoeligheid: de twee mechanismen vragen verschillende producten

Dentinegevoeligheid is een van de vaakst genoemde klachten en een van de meest gebagatelliseerde. De patiënt krijgt vaak een gevoelige-tandenpasta zonder dat de oorzaak wordt onderzocht.

Het pijnmechanisme wordt verklaard door de hydrodynamische theorie: blootliggende dentinetubuli bevatten vloeistof, en een thermische of mechanische prikkel brengt die in beweging, wat de zenuwuiteinden van de pulpa prikkelt.

Voor pijn zijn dus twee gelijktijdige voorwaarden nodig: blootliggend dentine en open tubuli. Daarop berust het onderscheid tussen de twee productfamilies.

Afsluitende producten blokkeren de tubuli fysiek. Strontiumzouten, arginine met calciumcarbonaat en calcium-natriumfosfosilicaat vormen een neerslag die de vloeistofbeweging vermindert.

Producten die op de zenuwgeleiding werken bevatten kaliumnitraat. Kaliumionen depolariseren de zenuwuiteinden en verlagen hun prikkelbaarheid, zonder iets af te sluiten.

Het praktische verschil zit in de tijd. Afsluitende middelen kunnen binnen enkele dagen verlichting geven; kaliumnitraat vraagt herhaalde toepassing gedurende weken voordat het volle effect optreedt.

Dat hoort de patiënt te weten, anders stopt hij na enkele dagen met de conclusie dat het niet werkt. Een juiste verwachting hoort bij de behandeling.

Het gedrag van de patiënt beïnvloedt het resultaat meer dan het product. Meteen naspoelen verwijdert de zojuist gevormde neerslag; het juiste advies is de pasta met de vinger op de gevoelige plek aan te brengen en niet na te spoelen.

Voedingszuren openen afgesloten tubuli binnen uren weer. Wie citrus, koolzuurhoudende dranken of azijn gebruikt, doet elke avond het werk van de ochtend teniet, en zonder dit punt houdt de behandeling geen stand.

In de praktijk bestaan producten met onmiddellijk effect: fluoridelakken, adhesieve harsen, dentineafsluiters. Zij verlichten snel maar tijdelijk, en overbruggen de periode waarin het thuisproduct effect krijgt.

Gevoeligheid die na weken nergens op reageert verdient herbeoordeling, want het hoeft geen dentinegevoeligheid te zijn. Een onvolledige fractuur, cariës onder een restauratie of een beginnende pulpitis geven vergelijkbare klachten.

Het richtinggevende kenmerk is de duur: gevoeligheidspijn stopt met de prikkel, terwijl pijn die na het wegnemen van de prikkel aanhoudt op pulpabetrokkenheid wijst.

Kortom: afsluitende middelen werken in dagen en kaliumnitraat in weken, na het aanbrengen niet naspoelen, voedingszuren heffen het effect op, en pijn die na de prikkel aanhoudt vraagt om ander onderzoek.