Tandpasta's: de fluorideconcentratie kiest men op cariësrisico, niet op leeftijd

Tandpasta is het middel waarmee fluoride dagelijks het glazuur bereikt, en het is de preventieve maatregel met het sterkste bewijs in de hele tandheelkunde.

Concentraties worden uitgedrukt in delen per miljoen. Een standaard volwassenentandpasta bevat 1450 ppm, producten voor jonge kinderen zakken naar 1000 ppm of lager, receptproducten halen 5000 ppm.

De verbreide fout is de concentratie op leeftijdsgroep te kiezen in plaats van op cariësrisico. Een adolescent met vaste apparatuur en matige mondhygiëne loopt een veel hoger risico dan een gezonde volwassene.

Tandpasta's met 5000 ppm hebben nauwkeurige, gedocumenteerde indicaties: patiënten met meerdere laesies, blootliggende wortels, xerostomie, vaste orthodontische apparatuur, een beperking die de hygiëne bemoeilijkt.

In deze situaties is het verschil met een 1450-pasta niet marginaal, en het voorschrijven ervan is een klinische beslissing als elke andere, geen algemene aanbeveling.

De chemische vorm van fluoride beïnvloedt de biobeschikbaarheid. Natriumfluoride is het historische ijkpunt; tinfluoride voegt een gedocumenteerde antibacteriële werking op plaque en gingivitis toe.

Natriummonofluorfosfaat vraagt hydrolyse door speekselenzymen om fluoride vrij te maken, waardoor het minder direct beschikbaar is. Het wordt nog gebruikt, met kleinere voordelen.

Abrasiviteit is de tweede te kennen waarde, uitgedrukt als RDA. Waarden onder 70 gelden als laag, boven 100 als hoog, en whitening-pasta's zitten vaak in het hoge bereik.

Op blootliggende wortels of reeds afgesleten halzen versnelt een sterk abrasieve pasta de schade. Hier hoort de esthetische wens van de patiënt met een concrete uitleg te worden weersproken.

Het gedrag na het poetsen beïnvloedt de werkzaamheid meer dan gedacht. Uitgebreid naspoelen spoelt het fluoride weg juist wanneer het op het glazuur zou moeten blijven.

De juiste instructie luidt: uitspugen zonder naspoelen, of hooguit met heel weinig water spoelen. Een eenvoudige gewoonteverandering die de contacttijd kosteloos verlengt.

De hoeveelheid doet er bij volwassenen weinig toe en bij jonge kinderen veel. Onder drie jaar gebruikt men een rijstkorrelgrote hoeveelheid, tussen drie en zes een erwt, om inslikken te beperken.

Kortom: de concentratie volgt het risico, tinfluoride voegt antibacteriële werking toe, abrasiviteit telt bij blootliggende wortels, en niet naspoelen verhoogt de werkzaamheid gratis.