Orale lichen planus: de witte strepen die de mondhygiënist als eerste ziet

Orale lichen planus behoort tot de slijmvliesafwijkingen die de mondhygiënist het vaakst tegenkomt, en vaak merkt degene die de reiniging uitvoert haar als eerste op.

De meest voorkomende vorm is de reticulaire: een tekening van fijne, verweven witte strepen, de striae van Wickham, op verder normaal slijmvlies.

De kenmerkende plaats is het achterste wangslijmvlies, aan beide zijden. Die tweezijdigheid is een belangrijk gegeven: de afwijkingen zijn meestal symmetrisch, en dat helpt bij het onderscheiden.

Bij de reticulaire vorm heeft de patiënt geen klachten en weet vaak niet dat hij haar heeft. Zij vraagt geen behandeling, maar wel herkenning en vastlegging.

De erosieve vorm is anders en klachtgevend. Er ontstaan rode, verzweerde, pijnlijke gebieden die zuur of gekruid eten bemoeilijken en de verzorging thuis hinderen.

Het onderscheid telt omdat de erosieve vorm medische begeleiding vraagt, terwijl de reticulaire alleen in de tijd wordt gevolgd.

Het belangrijkste onderscheid betreft andere witte afwijkingen. Pseudomembraneuze candidose laat zich met een gaasje wegvegen en laat een rood oppervlak achter; lichen niet, want die ligt in de dikte van het epitheel.

Leukoplakie toont zich doorgaans als een gelijkmatige plek en niet als een netwerk, en is vaker eenzijdig.

Morsicatio buccarum, de afwijking door chronisch op de wang bijten, oogt rafelig en onregelmatig, ligt langs de sluitlijn en gaat terug op een gewoonte die de patiënt op navraag bevestigt.

De aanduiding van orale lichen als potentieel kwaadaardige afwijking brengt een praktische plicht mee: de afwijkingen horen vastgelegd, in de tijd gevolgd, en veranderingen gemeld.

Fotograferen bij aanvang en bij elke controle is de eenvoudigste manier om een beeld vergelijkbaar te maken dat het geheugen niet vasthoudt.

Over de verzorging: plakophoping verergert de klachten van de erosieve vorm, waardoor verzorging hier meer telt dan elders, en tegelijk wordt zij vermeden omdat zij pijn doet.

De aanpak omvat zachte instrumentatie, een borstel met zeer zachte haren, tandpasta zonder natriumlaurylsulfaat en zonder sterke smaakstoffen, en het mijden van alcoholhoudende spoelingen die het branden versterken.

Kortom: de reticulaire vorm is tweezijdig, klachtloos en wordt gevolgd, de erosieve is klachtgevend en vraagt medische begeleiding, candidose veegt weg en lichen niet, foto's maken het beloop vergelijkbaar, en de verzorging moet draaglijk worden gemaakt omdat zij hier meer telt.