Zapobieganie próchnicy: rola fluoru w profilaktyce

Jak fluor przekształca hydroksyapatyt szkliwa w bardziej odporny na kwasy fluoroapatyt, co mówią wytyczne WHO dotyczące dawkowania i grup wiekowych, i dlaczego droga miejscowa jest dziś preferowana od systemowej.

Światowa Organizacja Zdrowia uważa fluor za obecnie najskuteczniejszą dostępną metodę zapobiegania próchnicy. Jego główny mechanizm działania ma charakter chemiczny: podczas tworzenia i dojrzewania szkliwa fluor zastępuje część jonów wodorotlenkowych hydroksyapatytu — minerału, który normalnie tworzy szkliwo zębów — tworząc fluoroapatyt, strukturę krystaliczną znacznie bardziej odporną na atak kwasów wytwarzanych przez bakteryjną fermentację płytki nazębnej.

Na już wyrżniętym zębie fluor działa poprzez drugi, równie istotny mechanizm: remineralizację. Wczesne fazy demineralizacji szkliwa, spowodowane kwasami wytwarzanymi przez bakterie próchnicotwórcze lub przez kwaśne pokarmy i napoje, są w pewnym stopniu odwracalne — fluor obecny w ślinie lub stosowany miejscowo sprzyja odkładaniu się minerałów na już osłabionej powierzchni, zatrzymując lub odwracając proces, zanim przekształci się w jawną zmianę próchnicową. Do tych dwóch mechanizmów dochodzi bezpośrednie działanie przeciwbakteryjne, które zmniejsza przyleganie Streptococcus mutans — głównej bakterii próchnicotwórczej — do tkanek jamy ustnej.

Wytyczne WHO dotyczące domowej profilaktyki fluorkowej wskazują precyzyjne zakresy stężeń związane z wiekiem: od 6 miesiąca do 6 roku życia zaleca się pastę do zębów z co najmniej 1000 ppm fluoru, stosowaną dwa razy dziennie zawsze pod nadzorem osoby dorosłej (aby ograniczyć ryzyko połknięcia), natomiast od 6 roku życia stężenie może być utrzymane lub zwiększone zgodnie ze wskazaniem specjalisty. Celem prawidłowej profilaktyki fluorkowej jest zawsze równowaga: zarówno nadmiar, jak i niedobór fluoru niosą ryzyko, odpowiednio fluorozę (estetyczne zaburzenie tworzącego się szkliwa) i brak ochrony przed próchnicą.

Punkt, w którym społeczność naukowa stopniowo się zjednoczyła, dotyczy drogi podania: najnowsze badania wykazują większą skuteczność miejscowego podawania fluoru — past do zębów, żeli, profesjonalnych lakierów — w porównaniu z systemowym (suplementy doustne), zwłaszcza w wieku dziecięcym na już wyrżniętych zębach. We Włoszech, gdzie w przeciwieństwie do innych krajów nie praktykuje się fluoryzacji wody pitnej, aplikacja miejscowa pozostaje w konsekwencji zdecydowanie najczęściej stosowaną i zalecaną przez specjalistów metodą.

Na Oralzon znajdziesz żele i lakiery fluorkowe do profesjonalnej aplikacji w gabinecie, w różnych stężeniach, dostosowane do profilu ryzyka próchnicy każdego pacjenta.