Szybkie rozszerzanie podniebienia: wiek pacjenta waży więcej niż wybrane urządzenie

Aparat do szybkiego rozszerzania podniebienia działa na strukturę niezębową: szew podniebienny pośrodkowy. To jedyne konwencjonalne urządzenie ortodontyczne, które w przewidywalny sposób zmienia wymiar szkieletowy.

Mechanizm polega na rozdzieleniu obu kości szczęki wzdłuż szwu, po którym następuje kostnienie w powstałej przestrzeni. Aby zadziałał, szew musi być jeszcze otwarty albo tylko częściowo zazębiony.

Kostnienie szwu postępuje stopniowo i nie ma ustalonej daty. Rozpoczyna się w okresie dojrzewania i przebiega z dużą zmiennością osobniczą, dlatego wiek metrykalny jest wskaźnikiem niedoskonałym.

Ocena dojrzałości szwu w badaniu tomograficznym jest pewniejsza niż wiek i rozróżnia przypadki, w których rozszerzanie konwencjonalne zadziała, od tych, w których da wyłącznie efekty zębowe.

Gdy szew jest zamknięty, siła nie rozdziela kości: przechyla zęby dopoliczkowo. Pozorny wynik to szerszy łuk, lecz efekt jest zębowy i towarzyszy mu recesja dziąsła w odcinkach bocznych.

Dlatego u dorosłych sięga się po rozszerzanie wspomagane chirurgicznie albo po aparaty oparte na miniimplantach, które przenoszą siłę wprost na kość.

Klasyczny protokół aktywacji przewiduje jedną lub dwie aktywacje dziennie po ćwierć obrotu, przez dwa do trzech tygodni. Wytwarzana siła jest wysoka i celowo szybka.

Szybkość służy określonemu celowi: pokonać opór szwu, zanim zęby zdążą się przemieścić. Rozszerzanie powolne daje więcej ruchu zębowego i mniej rozdzielenia szkieletowego.

Szpara międzysiekaczowa pojawiająca się po kilku dniach to kliniczny znak, że szew się otworzył. Jej wystąpienie potwierdza, że efekt jest szkieletowy, a nie tylko zębowy.

Pacjenta i rodziców trzeba uprzedzić wcześniej, bo szpara między siekaczami niepokoi. Zamyka się samoistnie w kolejnych tygodniach dzięki działaniu włókien przegrodowych.

Retencja po rozszerzeniu jest niezbędna i musi trwać miesiące. Przestrzeń powstała w szwie zawiera początkowo tkankę nieuwapnioną, a zbyt wczesne zdjęcie aparatu daje nawrót.

Najmocniejszym wskazaniem jest zgryz krzyżowy boczny z poprzecznym niedoborem szkieletowym. Stosowanie w celu uzyskania miejsca przy stłoczeniu jest słabiej udokumentowane, bo zdobyta przestrzeń zwykle ulega utracie.

Podsumowując: skuteczność zależy od stanu szwu bardziej niż od podanego wieku, szybka aktywacja maksymalizuje efekt szkieletowy, szpara jest znakiem spodziewanym, a retencja trwa miesiące, bo nowa kość musi dojrzeć.