Nawracające afty: większość nie ma uchwytnej przyczyny, ale niektóre mają

Nawracająca afta należy do najczęstszych zmian w jamie ustnej i do tych, co do których pacjent słyszy najbardziej sprzeczne wyjaśnienia, przypisywane zwykle ogólnikowo stresowi.

Wyróżnia się trzy postacie. Małe, poniżej centymetra, goją się w tydzień lub dwa bez blizny i stanowią ogromną większość przypadków.

Duże przekraczają centymetr, są głębsze, goją się tygodniami i mogą zostawić bliznę. Opryszczkopodobne to liczne punktowe zmiany zlewające się ze sobą, mimo że nazwa nie ma związku z opryszczką.

Rozróżnienie ma znaczenie, bo postacie duże i opryszczkopodobne zasługują na dokładniejsze badanie, podczas gdy pojedyncze małe u osoby skądinąd zdrowej rzadko coś ukrywają.

Przy częstych aftach należy wykluczyć niedobór żelaza, folianów, witaminy B12 i cynku. To proste badania, a wyrównanie niedoboru może rozwiązać problem.

Warto rozważyć celiakię, bo nawracające afty bywają jej najwyraźniejszym objawem przy braku nasilonych dolegliwości jelitowych.

Jeden praktyczny, często rozstrzygający szczegół dotyczy pasty do zębów. Laurylosiarczan sodu, środek powierzchniowo czynny wytwarzający pianę, w niektórych badaniach wiąże się z częstszymi aftami u osób podatnych.

Wypróbowanie przez kilka miesięcy pasty bez laurylosiarczanu to działanie bezkosztowe, które u części pacjentów zmniejsza nawroty, i warto je zaproponować przed bardziej złożonym leczeniem.

Powtarzalne urazy miejscowe są konkretnym czynnikiem wyzwalającym: ostry brzeg, klamra protezy, agresywne szczotkowanie. Usunięcie urazu likwiduje nawracające miejsce.

Leczenie postaci zwykłych jest objawowe. Żele ze środkiem znieczulającym pokrywają ból przy posiłkach; kortykosteroidy miejscowe skracają czas trwania i łagodzą nasilenie, jeśli zastosuje się je na początku.

Płukanki z chlorheksydyną nie leczą afty, lecz zapobiegają nadkażeniu bakteryjnemu i pośrednio zmniejszają ból, utrzymując zmianę w czystości.

Pewne sygnały każą spojrzeć dalej: zmiany niegojące się w trzy tygodnie, afty z towarzyszącymi zmianami narządów płciowych albo oczu, początek w późniejszym wieku dorosłym albo współistnienie objawów ogólnych. To sytuacje wymagające diagnostyki, a nie kolejnego żelu.

Podsumowując: pojedyncze małe postacie rzadko mają uchwytną przyczynę, przy częstych aftach wyklucza się niedobory, pasta bez laurylosiarczanu to bezpłatna próba, a zmiana niegojąca się w trzy tygodnie wymaga diagnostyki.