Nadwrażliwość zębiny: dwa mechanizmy wymagają różnych produktów
Nadwrażliwość zębiny to jeden z najczęstszych powodów wizyty i jeden z najbardziej bagatelizowanych. Pacjent często dostaje pastę odwrażliwiającą bez ustalenia przyczyny.
Mechanizm bólu tłumaczy teoria hydrodynamiczna: odsłonięte kanaliki zębinowe zawierają płyn, a bodziec termiczny albo mechaniczny wprawia go w ruch, co drażni zakończenia nerwowe miazgi.
Do bólu potrzebne są zatem dwa warunki naraz: odsłonięta zębina i otwarte kanaliki. Na tym opiera się podział na dwie rodziny produktów.
Produkty zamykające fizycznie blokują kanaliki. Sole strontu, arginina z węglanem wapnia oraz fosforokrzemiany wapniowo-sodowe tworzą osad ograniczający ruch płynu.
Produkty działające na przewodnictwo nerwowe zawierają azotan potasu. Jony potasu depolaryzują zakończenia nerwowe i obniżają ich pobudliwość, niczego nie zamykając.
Różnica praktyczna leży w czasie. Środki zamykające mogą przynieść ulgę w kilka dni; azotan potasu wymaga powtarzanych aplikacji przez tygodnie, zanim osiągnie pełne działanie.
Trzeba to pacjentowi powiedzieć, bo inaczej porzuci produkt po kilku dniach z wnioskiem, że nie działa. Właściwe oczekiwanie jest częścią leczenia.
Zachowanie pacjenta wpływa na wynik bardziej niż sam produkt. Płukanie zaraz po usuwa świeżo powstały osad; właściwa rada to nałożyć pastę palcem na wrażliwe miejsce i nie płukać.
Kwasy z diety otwierają zamknięte kanaliki w ciągu godzin. Pacjent spożywający cytrusy, napoje gazowane albo ocet co wieczór niweczy pracę poranka, a bez zajęcia się tym punktem leczenie się nie utrzyma.
W gabinecie istnieją produkty o działaniu natychmiastowym: lakiery fluorowe, żywice adhezyjne, uszczelniacze zębiny. Dają ulgę szybką, lecz przejściową, i wypełniają czas, w którym zaczyna działać produkt domowy.
Nadwrażliwość, która po tygodniach na nic nie reaguje, wymaga ponownej oceny, bo może nie być nadwrażliwością zębiny. Niepełne pęknięcie, próchnica pod wypełnieniem albo początkowe zapalenie miazgi dają podobne objawy.
Wskazówką jest czas trwania: ból z nadwrażliwości ustaje wraz z bodźcem, natomiast ból utrzymujący się po jego usunięciu wskazuje na zajęcie miazgi.
Podsumowując: środki zamykające działają w dni, a azotan potasu w tygodnie, po aplikacji nie płukać, kwasy z diety znoszą efekt, a ból utrzymujący się po bodźcu wymaga innej diagnostyki.