Laki szczelinowe: retencja zależy od izolacji, nie od wybranego materiału
Lak szczelinowy należy do zabiegów profilaktycznych o najlepszym stosunku kosztu do korzyści i do tych, w których wynik zależy niemal wyłącznie od wykonania.
Wskazanie dotyczy głębokich, retencyjnych bruzd zębów trzonowych stałych, zwłaszcza w latach po wyrznięciu, gdy ryzyko jest największe, a szkliwo jeszcze nie w pełni dojrzałe.
Dobór pacjenta liczy się tyle co dobór zęba. U dziecka niskiego ryzyka z płytkimi bruzdami korzyść jest niewielka; u dziecka wysokiego ryzyka z bruzdami głębokimi — znaczna.
O trwałości laku decyduje nie materiał, lecz izolacja podczas zakładania. Zanieczyszczenie śliną w trakcie wytrawiania albo nakładania nieodwracalnie osłabia przyczepność.
Koferdam jest rozwiązaniem idealnym, lecz przy trzonowcu częściowo wyrzniętym u małego dziecka często niewykonalnym. Wtedy dobrze prowadzone wałki ligniny i ssak są kompromisem dopuszczalnym.
Trzonowiec częściowo wyrznięty to sytuacja najtrudniejsza i najczęstsza, bo dziąsło pokrywające część powierzchni dystalnej czyni izolację niepewną dokładnie tam, gdzie ryzyko jest wysokie.
W tych warunkach cement szkło-jonomerowy jest lepszy od żywicy. Ma słabszą przyczepność, lecz lepiej znosi wilgoć i uwalnia fluor: działa jak lak tymczasowy, chroniąc do czasu, gdy wyrzynanie pozwoli na żywicę.
Żywice mają wyższą retencję i są wyborem tam, gdzie izolacja jest osiągalna. Różnica trwałości między materiałami w warunkach idealnych jest wyraźna.
Lakowanie zmian początkowych bez ubytku to praktyka poparta dowodami i wciąż mało stosowana. Lak nałożony na zmianę początkową odcina ją od podłoża i zatrzymuje postęp.
Wymaga jednak pewności co do braku ubytku, a to zależy od jakości rozpoznania. W razie wątpliwości zdjęcie rentgenowskie ukierunkowuje lepiej niż oględziny.
Kontrole okresowe to część protokołu, która ginie. Lak częściowo odklejony jest gorszy niż brak laku, bo tworzy chronioną niszę, w której zalega płytka.
Sprawdzenie zgłębnikiem przy każdej wizycie kontrolnej i uzupełnienie laków częściowych zamienia zabieg jednorazowy w ochronę trwałą.
Podsumowując: izolacja decyduje o retencji bardziej niż materiał, cement szkło-jonomerowy jest lepszy przy trzonowcach częściowo wyrzniętych, lakowanie zmian początkowych jest poparte dowodami, lecz wymaga pewnego rozpoznania, a kontrole okresowe należą do leczenia.