Bruksizm: diagnoza i opcje leczenia

Rozróżnienie między bruksizmem sennym a bruksizmem w stanie czuwania, oznaki kliniczne do rozpoznania na fotelu, oraz opcje terapeutyczne od szyny okluzyjnej po toksynę botulinową.

Bruksizm definiuje się jako powtarzalną aktywność mięśni żucia, charakteryzującą się zaciskaniem lub zgrzytaniem zębów i/lub blokowaniem lub napieraniem żuchwy. Najnowsza literatura wyróżnia dwa klinicznie odrębne fenotypy: bruksizm senny, występujący podczas nocnego odpoczynku, dziś uważany za zachowanie ruchowe związane z mikroprzebudzeniami, oraz bruksizm w stanie czuwania, występujący podczas świadomości i częściej związany ze stresem, lękiem lub intensywną koncentracją, często bez rzeczywistego kontaktu zębów, lecz z samym napięciem mięśniowym.

Kliniczne rozpoznanie opiera się na kombinacji oznak i objawów: nietypowe i niewytłumaczalne wiekiem pacjenta starcie zębów, zwłaszcza na powierzchniach okluzyjnych i siecznych; przerost mięśni żwaczy i skroniowych, czasem widoczny również estetycznie; nawracające pęknięcia wypełnień lub guzków; ból lub sztywność mięśni żucia po przebudzeniu (charakterystyczna oznaka bruksizmu nocnego); oraz czasem poranny ból głowy w okolicy skroniowej. Partner pacjenta, jeśli jest obecny, może ponadto poinformować o słyszeniu odgłosów zgrzytania podczas snu — cenna informacja wywiadowa, choć niezawsze dostępna.

Ostateczna diagnoza bruksizmu sennego wymagałaby polisomnografii z zapisem elektromiograficznym, ale w codziennej praktyce klinicznej diagnoza opiera się niemal zawsze na wywiadzie i badaniu przedmiotowym, uzupełnionych, gdy to możliwe, relacją partnera. Ważne jest odróżnienie bruksizmu od innych parafunkcji i patologicznych schorzeń stawu skroniowo-żuchwowego, które mogą wykazywać częściowo zbieżne objawy, ale wymagają innego podejścia terapeutycznego.

Opcje leczenia mają na celu głównie ochronę zębów przed starciem, a nie eliminację leżącego u podłoża zachowania ruchowego, mającego często centralne pochodzenie niecałkowicie kontrolowane wolicjonalnie. Szyna okluzyjna, noszona podczas snu, pozostaje najpowszechniejszym środkiem: niekoniecznie zmniejsza częstość epizodów bruksizmu, ale skutecznie chroni powierzchnie zębów przed bezpośrednim kontaktem. W bardziej wyraźnych przypadkach, zwłaszcza gdy obecny jest znaczny przerost mięśniowy lub ból mięśniowo-powięziowy oporny na inne leczenie, toksyna botulinowa wstrzykiwana w mięśnie żwacze i skroniowe wykazała rezultaty w zmniejszaniu intensywności zaciskania, choć jej użycie wymaga specyficznych kompetencji i nie jest pierwszą linią leczenia we wszystkich przypadkach.

Na Oralzon znajdziesz materiały do wykonania szyn okluzyjnych na miarę oraz narzędzia diagnostyczne do oceny starcia zębów i funkcji mięśni żucia.