Slijmvliesonderzoek: twee minuten controle vangt op wat de patiënt niet meldt

Het onderzoek van de weke delen is het onderdeel van het bezoek dat het vaakst wordt overgeslagen, omdat de patiënt voor de elementen komt en de aandacht daarheen gaat.

Het is echter de enige gelegenheid waarop een klachtenvrije afwijking kan worden opgemerkt, en afwijkingen van het mondslijmvlies doen in het beginstadium geen pijn.

De mondhygiënezitting is het beste moment ervoor, omdat zij regelmatig terugkeert, lang genoeg duurt en de mond al verlicht en opengehouden is.

Systematiek telt zwaarder dan duur. Een vaste volgorde vraagt twee minuten en laat geen gebied over; een willekeurige inspectie kijkt elke keer naar andere plekken.

Een werkbare volgorde begint bij lippen en omslagplooien, gaat naar de wangen, dan het harde en zachte gehemelte, dan de tong in al haar vlakken, en eindigt bij de mondbodem.

De gebieden met het hoogste risico op mondkanker zijn de mondbodem, de zijranden en de onderzijde van de tong. Het zijn tegelijk de slechtst geïnspecteerde gebieden.

De zijrand van de tong wordt onderzocht door de punt met een gaasje te pakken en zijwaarts te trekken. Zonder die handgreep blijft het achterste deel van de rand onzichtbaar.

De mondbodem wordt bekeken met de tong tegen het gehemelte geheven, en hoort ook gepalpeerd, want een afwijking onder het slijmvlies is te voelen voordat zij te zien is.

Afwijkingen die onderzoek verdienen hebben herkenbare kenmerken: een witte plek die niet afgeveegd kan worden, een rode fluweelachtige vlek, een ulcus zonder duidelijke oorzaak, een bij palpatie verharde plek.

Het eenvoudigste en nuttigste criterium is de tijd: elke afwijking die na het wegnemen van mogelijke plaatselijke oorzaken binnen twee tot drie weken niet geneest, hoort verwezen.

Fotografische vastlegging van een twijfelachtige afwijking maakt bij de volgende controle een objectieve vergelijking mogelijk, en is betrouwbaarder dan het geheugen.

Verwijzen is geen diagnostisch falen maar het juiste handelen. Eén verwijzing te veel kost een consult; één te weinig kan maanden kosten bij een aandoening waarin de tijd de prognose bepaalt.

Kortom: de mondhygiënezitting is het juiste moment, de vaste volgorde weegt zwaarder dan de duur, de zijrand van de tong en de mondbodem vragen actieve handgrepen, en elke afwijking die in drie weken niet geneest wordt verwezen.