Plak meten: zonder vastgelegd getal weet u niet of de patiënt vooruitgaat

Aan het eind van een mondzorgafspraak luidt het gebruikelijkste oordeel dat de patiënt vooruit of achteruit is gegaan, en dat oordeel steunt op een herinnering van zes maanden terug.

Dat is een zwakke grondslag. Klinische herinnering aan iets zo gradueels als de hoeveelheid plak is over die afstand onbetrouwbaar, en laat zich kleuren door hoe de patiënt zich die dag aandient.

Een index lost dat op door een getal op te leveren, met twee voordelen: het is over de tijd vergelijkbaar en het is te tonen.

De plakindex van O'Leary is voor dagelijks gebruik het handigst. Na kleuren wordt de aanwezigheid van plak op vier vlakken per tand vastgelegd en het percentage vlakken met plak berekend.

Het vastleggen kost enkele minuten en levert een gegeven dat de patiënt zonder uitleg begrijpt: een percentage werkt onmiddellijk waar een beschrijving dat niet doet.

Als streefwaarde geldt doorgaans onder de twintig procent, haalbaar en daarom bruikbaar als doel. Een onhaalbaar doel ontmoedigt in plaats van te sturen.

De index van bloeding bij sonderen meet iets anders en vult aan: niet hoe goed de patiënt reinigt, maar hoe de weefsels reageren.

Vastgelegd wordt het percentage plaatsen dat bloedt, en als ontstekingsmaat is dat betrouwbaarder dan de plakindex, want plak kan op de ochtend van het bezoek zijn weggehaald.

Daarom horen beide samen te worden gelezen. Weinig plak bij veel bloeding wijst erop dat er alleen die dag goed is gereinigd, of dat een andere factor meespeelt.

Het doeltreffendste gebruik is niet diagnostisch maar communicatief. Wie het eigen percentage van vijftig naar vijfentwintig ziet dalen, krijgt een tastbare bevestiging die geen algemeen compliment vervangt.

Het risico is ze als oordeel te gebruiken in plaats van als hulpmiddel. Als rapport gepresenteerd wekt een index verweer en schept afstand; als gedeelde maat gepresenteerd opent hij een doel.

Het loont ook de gebieden vast te leggen en niet enkel het totaal, want de verdeling zegt wat het percentage verbergt: plak geconcentreerd in de rechter zijdelingse delen wijst bij een rechtshandige op een techniekprobleem.

Kortom: klinische herinnering draagt geen zes maanden, de index van O'Leary levert een begrijpelijk percentage, bloeding meet de weefselreactie en beide horen samen, het beste gebruik is de vooruitgang tonen, en de verdeling zegt meer dan het totaal.