Laesies van het mondslijmvlies: differentiële diagnose

Hoe lichen planus, leukoplakie en andere witte laesies van de mondholte te onderscheiden, en waarom de WHO-classificatie van potentieel maligne aandoeningen de klinische benadering verandert.

Witte laesies van het mondslijmvlies vertegenwoordigen een van de meest voorkomende diagnostische uitdagingen in de dagelijkse praktijk, omdat zeer verschillende aandoeningen — van eenvoudige frictiekeratose tot aandoeningen met werkelijk potentieel voor maligne transformatie — zich met een vergelijkbaar klinisch beeld kunnen presenteren. Het correcte diagnostische traject vertrekt altijd vanuit de uitsluiting van bekende oorzaken: mechanische frictiekeratose, rookkeratose, leukoedeem, white sponge nevus, candidiasis. Pas na uitsluiting van deze entiteiten, door de eventuele identificeerbare oorzakelijke factor te verwijderen of via histologisch onderzoek, kan de diagnose leukoplakie of lichen planus worden gesteld.

Orale lichen planus presenteert zich in verschillende klinische vormen, waarvan de reticulaire de meest voorkomende is: een vervlechting van witachtige keratotische strepen, Wickham-strepen genoemd, doorgaans bilateraal en gelokaliseerd op het wangslijmvlies. Andere vormen omvatten de plaquevorm — die kan lijken op leukoplakie maar zich onderscheidt door de multifocale verdeling — en de atrofisch-erosieve, symptomatische vormen, die zich manifesteren met erythemateuze en geulcereerde gebieden omringd door reticulaire strepen en kunnen worden verward met andere vesiculo-erosieve pathologieën zoals slijmvliespemfigoïd of pemphigus vulgaris.

Leukoplakie is per definitie een witte verdikking van het slijmvlies die niet toe te schrijven is aan enige bekende identificeerbare oorzaak — een uitsluitingsdiagnose, geen positieve diagnose gebaseerd op specifieke kenmerken. Vanuit macroscopisch oogpunt wordt onderscheid gemaakt tussen homogene vormen, frequenter, glad en uniform, over het algemeen asymptomatisch, en niet-homogene vormen (verruceus, nodulair, erytroleukoplasisch), die een aanzienlijk hoger risico op maligne transformatie inhouden en dus een strengere follow-up of verwijzing naar de specialist vereisen.

In 2005 kaderde de Wereldgezondheidsorganisatie deze aandoeningen in een categorie genaamd "potentieel maligne aandoeningen", waarbij werd erkend dat carcinoom van de mondholte vaak, hoewel niet altijd, wordt voorafgegaan door slijmvliesveranderingen die jaren aan de eigenlijke neoplastische transformatie kunnen voorafgaan. Voor orale lichen planus rapporteren de meest recente meta-analyses een gemiddelde maligne transformatiegraad tussen 0,5% en 2%, met een geschat jaarlijks percentage tussen 0,3% en 0,6% — een niet te verwaarlozen risico dat een periodieke follow-up rechtvaardigt, zelfs bij asymptomatische vormen, vooral in aanwezigheid van verergerende factoren zoals roken, alcohol en HPV- of HCV-infectie.

Bij Oralzon vindt u diagnostische instrumentatie voor het onderzoek van het mondslijmvlies en materialen voor biopsie-afname, essentieel voor de nauwkeurige differentiële diagnose van laesies van het mondslijmvlies.