Handtandenborstels: harde haren reinigen niet beter, zij slijten de tandhals

De tandenborstel is het meest verbreide hulpmiddel en datgene waarover de patiënt de minst nauwkeurige instructie krijgt. De hardnekkigste overtuiging is tegelijk de schadelijkste: dat hardere haren beter reinigen.

Plaque is een zachte biofilm, en om die te verwijderen is geen hardheid nodig. Er is contact nodig: de haren moeten de gingivale sulcus bereiken, niet op het vlak drukken.

Harde haren in combinatie met een horizontale techniek geven twee gedocumenteerde vormen van schade. Cervicale abrasie, die een wigvormige inkeping aan de hals uitslijt, en gingivale recessie, die de wortel blootlegt.

Beide zijn onomkeerbaar en stapelen zich over jaren op. Wie twintig jaar lang driemaal daags krachtig poetst, komt met uitgesleten halzen en een gevoeligheid die geen tandpasta oplost.

Zachte haren zijn dus de standaardaanbeveling voor vrijwel elke patiënt. Medium heeft nog beperkte indicaties; hard heeft in de restauratieve tandheelkunde geen plaats.

De afronding van de haartoppen is een kenmerk dat producten onderscheidt en met het blote oog niet zichtbaar is. Niet afgeronde haren hebben scherpe randen die de gingivarand beschadigen.

Het is een productieverschil dat een deel van het prijsverschil rechtvaardigt, en dat de moeite van uitleggen waard is wanneer een patiënt vraagt waarom de ene borstel driemaal zoveel kost als de andere.

Een kleine kop bereikt de achterste gebieden en de linguale vlakken, waar plaque zich het sterkst ophoopt. Een grote kop dekt meer oppervlak maar komt niet waar het nodig is.

De gemodificeerde Bass-techniek blijft het best onderbouwd. De haren worden onder vijfenveertig graden naar de sulcus geplaatst, er volgen kleine trillende bewegingen ter plaatse, daarna wordt naar het occlusale vlak gerold.

Wat patiënten het vaakst fout doen is de hoek: loodrecht poetsen reinigt de kroon en laat de gingivarand onaangeroerd — precies daar begint gingivitis.

De aanbevolen twee minuten zijn meer dan vrijwel iemand haalt. Metingen tonen veel kortere gemiddelde tijden, terwijl de patiënt overtuigd is lang te poetsen.

Een timer, ook die van de telefoon, corrigeert die inschatting beter dan welke uitleg ook, en per kwadrant werken voorkomt dat steeds dezelfde gebieden worden overgeslagen.

Kortom: zachte, afgeronde haren, een kleine kop, vijfenveertig graden naar de sulcus, en twee gemeten minuten. Kracht hoort niet bij de nuttige parameters.