Cariëspreventie: de rol van fluoride in de profylaxe

Hoe fluoride hydroxyapatiet in het glazuur omzet in fluorapatiet dat resistenter is tegen zuren, wat de WHO-richtlijnen zeggen over doseringen en leeftijdsgroepen, en waarom de topische toediening tegenwoordig de voorkeur krijgt boven de systemische.

De Wereldgezondheidsorganisatie beschouwt fluoride als de momenteel meest effectieve beschikbare methode voor cariëspreventie. Het belangrijkste werkingsmechanisme is chemisch van aard: tijdens de vorming en rijping van het glazuur vervangt fluoride een deel van de hydroxide-ionen van hydroxyapatiet — het mineraal dat normaal het tandglazuur vormt — waardoor fluorapatiet ontstaat, een kristalstructuur die aanzienlijk resistenter is tegen de aanval van zuren geproduceerd door de bacteriële fermentatie van plaque.

Op de reeds doorgebroken tand werkt fluoride met een tweede, even relevant mechanisme: remineralisatie. De eerste fasen van demineralisatie van het glazuur, veroorzaakt door zuren geproduceerd door cariogene bacteriën of door zure voeding en dranken, zijn tot op zekere hoogte omkeerbaar — het fluoride aanwezig in speeksel of topisch aangebracht bevordert de afzetting van mineralen op het reeds verzwakte oppervlak, waardoor het proces wordt gestopt of omgekeerd voordat het zich ontwikkelt tot een manifeste cariëslaesie. Aan deze twee mechanismen wordt een directe antibacteriële werking toegevoegd, die de adhesie van Streptococcus mutans — de belangrijkste cariogene bacterie — aan de orale weefsels vermindert.

De WHO-richtlijnen voor fluorideprofylaxe thuis geven precieze, aan leeftijd gekoppelde concentratiebereiken aan: van 6 maanden tot 6 jaar wordt een tandpasta met minimaal 1000 ppm fluoride aanbevolen, tweemaal daags toegepast altijd onder toezicht van een volwassene (om het risico op inslikken te beperken), terwijl vanaf 6 jaar de concentratie kan worden gehandhaafd of verhoogd volgens professionele aanwijzing. Het doel van een correcte fluorideprofylaxe is altijd een evenwicht: zowel overmaat als tekort aan fluoride brengen risico's met zich mee, respectievelijk fluorose (een esthetische verandering van het glazuur in vorming) en het ontbreken van cariësbescherming.

Een punt waarop de wetenschappelijke gemeenschap zich geleidelijk heeft aangesloten betreft de toedieningsweg: recentere studies tonen een grotere effectiviteit van topische fluoridetoediening — tandpasta's, gels, professionele vernissen — aan ten opzichte van systemische toediening (orale supplementen), vooral op pediatrische leeftijd op reeds doorgebroken tanden. In landen waar geen fluoridering van drinkwater wordt toegepast, in tegenstelling tot andere landen, blijft topische toepassing bijgevolg de veruit meest gebruikte en door professionals aanbevolen modaliteit.

Bij Oralzon vindt u gefluorideerde gels en vernissen voor professionele toepassing in de praktijk, in verschillende concentraties om zich aan te passen aan het cariogene risicoprofiel van elke patiënt.